ESG przestaje być tematem wyłącznie dużych spółek
Jeszcze do niedawna wiele mikro, małych i średnich firm zakładało, że ESG pozostanie tematem dotyczącym głównie dużych korporacji oraz spółek objętych obowiązkowym raportowaniem CSRD. Okazało się, że oczekiwania rynku pojawiły się szybciej niż formalne obowiązki wynikające z przepisów. Coraz więcej przedsiębiorstw spotyka się z pytaniami o dane ESG - ze strony banków, kontrahentów czy instytucji finansujących. Szczególnie widać to w przedsiębiorstwach będących częścią łańcuchów dostaw większych podmiotów objętych obowiązkowym raportowaniem. Duże firmy, które same muszą raportować dane ESG, zaczynają oczekiwać informacji również od swoich dostawców i partnerów biznesowych.
Tego typu sytuacje pojawiają się również przy finansowaniu działalności. Banki pytają przedsiębiorców już nie tylko o wyniki finansowe, ale również np. o zużycie energii w zakładzie, inwestycje w efektywność energetyczną czy podstawowe procedury dotyczące pracowników i bezpieczeństwa pracy.
Dlaczego MŚP potrzebowały uproszczonego standardu
Problem pojawia się przy próbie wdrożenia pełnych standardów ESRS w mniejszych firmach. Pełne standardy ESRS okazują się dla większości przedsiębiorstw z sektora MŚP nadmiernie rozbudowane i trudne do praktycznego zastosowania. Już sam zakres informacji wymaganych do zgromadzenia i raportowania stanowi dla wielu jednostek istotne obciążenie organizacyjne i administracyjne. Dla dużej grupy kapitałowej to projekt angażujący wiele działów. Dla kilkuosobowej firmy często jest to po prostu niewykonalne. Potrzebowano rozwiązania, które da się wdrożyć przy ograniczonych zasobach.
Czym jest standard VSME
Dlatego właśnie Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG) opracowała standard VSME (ang. Voluntary Sustainability Reporting Standard for non-listed SMEs), czyli dobrowolny standard raportowania zrównoważonego rozwoju dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw nienotowanych na giełdzie. Polska wersja tłumaczenia została udostępniona na stronie Ministerstwa Rozwoju i Technologii.
Standard jest dobrowolny i został przygotowany dla mikro, małych i średnich firm nienotowanych na giełdzie.
Zgodnie z unijnymi regulacjami sektor MŚP został podzielony na trzy kategorie — mikro, małe i średnie jednostki — w oparciu o poziom przychodów, sumę bilansową oraz zatrudnienie.
Jak wygląda raportowanie według VSME
Raport zgodny ze standardem VSME przygotowuje się zwykle raz w roku, najczęściej równolegle ze sprawozdaniem finansowym. Może on funkcjonować jako osobny dokument, być częścią Sprawozdania z działalności lub być udostępniany wyłącznie partnerom biznesowym.
Standard na wstępie pokazuje praktyczne podejście przyjęte przez jego twórców. W dokumencie wprost wskazano, że VSME ma pomagać firmom:
- odpowiadać na oczekiwania dużych kontrahentów,
- dostarczać dane wymagane przez banki i inwestorów,
- ułatwiać dostęp do finansowania,
- poprawiać zarządzanie kwestiami środowiskowymi i społecznymi w samej organizacji.
Dla części firm pierwsze przygotowanie raportu VSME może być również momentem uporządkowania danych, które do tej pory funkcjonowały wyłącznie w rozproszonych zestawieniach lub nie były monitorowane w sposób systematyczny.
Standard od początku został zaprojektowany jako proporcjonalny do skali działalności przedsiębiorstwa. Nie zakłada, że każda firma będzie raportowała ESG na poziomie dużej grupy kapitałowej. Ma on umożliwić rozpoczęcie raportowania od podstawowych danych i stopniowe rozwijanie zakresu ujawnień wraz z rosnącymi oczekiwaniami rynku lub potrzebami samej organizacji.
Zakres raportowania – moduł podstawowy i kompleksowy
W dokumencie wyraźnie podkreślono, że VSME obejmuje te same obszary zrównoważonego rozwoju co ESRS dla dużych jednostek, ale został dostosowany do potrzeb sektora MŚP. Najlepiej widać to w konstrukcji samego standardu. VSME został podzielony na dwa moduły - podstawowy oraz kompleksowy. Moduł podstawowy określa podejście docelowe dla mikrojednostek i stanowi minimalny wymóg dla innych jednostek. Obejmuje najważniejsze informacje dotyczące działalności przedsiębiorstwa, środowiska, kwestii społecznych oraz ładu organizacyjnego. Pojawiają się tam m.in. informacje ogólne, mierniki dotyczące środowiska naturalnego, kwestii społecznych oraz ładu korporacyjnego.
Moduł kompleksowy rozszerza raportowanie o dodatkowe dane, których mogą oczekiwać banki, inwestorzy lub większe grupy kapitałowe.
Firma nie musi od razu wdrażać rozbudowanego raportowania ESG. Może zacząć od podstawowego zakresu danych i rozwijać raportowanie stopniowo wraz z oczekiwaniami rynku albo własnymi potrzebami. Moduł podstawowy ma umożliwić rozpoczęcie raportowania ESG nawet mniejszym przedsiębiorstwom, natomiast moduł kompleksowy odpowiada bardziej na oczekiwania rynku finansowego i większych partnerów biznesowych.
Jakich danych ESG oczekują dziś banki i kontrahenci?
Firmy najczęściej będą raportować podstawowe dane środowiskowe oraz informacje dotyczące pracowników. Największe znaczenie mają zwykle dane o zużyciu energii, emisjach gazów cieplarnianych (Scope 1 i Scope 2), zużyciu wody czy gospodarowaniu odpadami. O takie właśnie informacje najczęściej pytają banki, instytucje finansujące oraz duzi kontrahenci, którzy sami podlegają obowiązkowi raportowania ESG i zbierają dane również od swoich dostawców.
Poza danymi środowiskowymi istotne są także podstawowe informacje dotyczące organizacji i pracowników, np. liczba zatrudnionych osób, kwestie BHP, szkolenia czy funkcjonujące w firmie procedury i polityki. W części branż coraz częściej pojawiają się również pytania dotyczące przeciwdziałania korupcji, praw człowieka albo różnorodności.
Praktyczne uproszczenia dla przedsiębiorców
Szczególnie dobrze widać to w obszarze kwestii środowiskowych. Dokument nie ogranicza się do wskazania, że należy ujawnić emisje gazów cieplarnianych. Zawiera również rozdział "Wskazówki", w którym przedstawiono m.in. przykładowe metody obliczeń, możliwe źródła współczynników emisji oraz konkretne przykłady kalkulacji.
W jednym z nich opisano nawet sposób wyliczenia emisji na podstawie zużycia oleju opałowego i wskaźników IPCC. Dla wielu firm może to być pierwszy moment, w którym raportowanie emisji przestaje wyglądać jak projekt możliwy wyłącznie do realizacji przez zewnętrznych konsultantów.
Podobnie wygląda to w innych obszarach. Standard przewiduje np. uproszczone podejście do szacowania zużycia wody w przestrzeniach coworkingowych albo możliwość odwoływania się do już istniejących danych i publicznie dostępnych dokumentów.
Cyfrowy template EFRAG – praktyczne narzędzie do raportowania
Bardzo ciekawie wygląda również przygotowany przez EFRAG cyfrowy template raportowy w Excelu (dostępny również w polskiej wersji językowej). Arkusz obejmuje zarówno moduł podstawowy, jak i kompleksowy. Został on podzielony na sekcje środowiskowe, społeczne i dotyczące ładu organizacyjnego. Użytkownik otrzymuje gotowe pola do uzupełnienia oraz część wyliczeń wykonywanych automatycznie. Sam arkusz jest stosunkowo prosty w użyciu, nawet dla firm bez wcześniejszego doświadczenia w raportowaniu ESG. Template pozwala również wygenerować gotowy raport w PDF. Dla wielu firm może to być po prostu najprostszy sposób na rozpoczęcie raportowania ESG. Dostępny jest on do pobrania pod linkiem: https://www.efrag.org/en/vsme-digital-template-and-xbrl-taxonomy. Poniżej fragment dot. ujawnienia B1.
Źródło: screenshot z cyfrowego template EFRAG dostępnego pod linkiem https://www.efrag.org/en/vsme-digital-template-and-xbrl-taxonomy
Dlaczego warto raportować zgodnie z VSME
Dla wielu firm raportowanie według VSME może być przede wszystkim sposobem na zebranie w jednym miejscu danych ESG, o które coraz częściej pytają banki, kontrahenci czy instytucje finansujące. Standard porządkuje takie informacje i pomaga przedstawić je w prostszej oraz bardziej porównywalnej formie.
Dużą zaletą VSME jest też to, że został przygotowany z myślą o realiach działania mniejszych firm. Zakres raportowania jest ograniczony do najważniejszych informacji, a dodatkowym ułatwieniem jest gotowy template przygotowany przez EFRAG. Dzięki temu przedsiębiorstwa mogą zacząć raportowanie ESG stopniowo, bez budowania od razu rozbudowanych procesów i angażowania dużych zespołów.
Czy raport VSME warto poddać weryfikacji
Zarówno sporządzanie jak i weryfikacja raportu sporządzonego zgodnie ze standardem VSME są nieobowiązkowe. Warto jednak rozważyć weryfikację i atestację przez niezależny podmiot, ponieważ dla banków, inwestorów czy dużych kontrahentów coraz ważniejszy staje się nie tylko sam fakt raportowania ESG, ale również wiarygodność prezentowanych danych. Zakres raportu VSME jest na tyle ograniczony, że sama weryfikacja nie powinna być dla spółki szczególnie uciążliwa.
Czy VSME stanie się standardem rynkowym dla MŚP
Nawet jeśli dziś raportowanie VSME pozostaje dobrowolne, wiele wskazuje na to, że właśnie w tym kierunku będzie rozwijał się rynek danych ESG dla sektora MŚP. Dla wielu przedsiębiorstw może to być po prostu pierwszy praktyczny krok do uporządkowania informacji, o które rynek już dziś zaczyna regularnie pytać.
